Gewelven zijn gebogen vloer- en plafondconstructies die in verschillende vormen en maten voorkomen. In Nederland zijn de oudste gangbare gewelven meestal uitgevoerd in metselwerk en hout.
Een veelvoorkomend type, vooral toegepast in kelders, is het zogenoemde troggewelf.
Bij een traditioneel troggewelf werden tussen houten balken bakstenen in een flauwe boog gemetseld. Door deze boogwerking ontstaat druk, waardoor de stenen elkaar onderling ondersteunen.
De krachten worden zo uiteindelijk overgedragen op de houten balken.
Vanaf de 19de eeuw werden houten balken steeds vaker vervangen door stalen liggers. Dit maakte grotere overspanningen mogelijk.
Troggewelven werden in deze periode veel toegepast in 19de-eeuwse woningen, met name in herenhuizen, bijvoorbeeld ter plaatse van de vestibule met een marmeren vloer of in kelders voor het koel houden van producten.
Door de industrialisatie kwamen nieuwe bouwmaterialen beschikbaar, wat leidde tot een grotere variatie aan troggewelven.
De meest voor de hand liggende ontwikkeling is het behoud van het bakstenen metselwerk, gecombineerd met stalen liggers in plaats van hout. De vloer boven het gewelf werd daarbij vaak niet meer met zand, maar met beton gevuld.
Daarnaast komen troggewelven voor die volledig zijn uitgevoerd in ongewapend beton. Hiervoor werd een houten bekisting toegepast; de afdruk van de planken is in sommige gevallen nog zichtbaar.
Na de introductie van gewapend beton werden ook troggewelven met een combinatie van beton en ijzer toegepast.
Bij recent bouwhistorisch onderzoek is een afwijkend type troggewelf aangetroffen waarvoor in Nederland vooralsnog geen andere voorbeelden bekend zijn.
Het betreft getoogde, holle terracotta stroken – vergelijkbaar met het materiaal van bloempotten – waarover een betonnen druklaag is aangebracht.
Door het gebruik van terracotta is het gewicht van de vloerconstructie aanzienlijk verminderd, wat vooral bij een vier verdiepingen hoog gebouw van belang is. Het materiaal is afkomstig uit een inmiddels gesloten fabriek in Italië.
Vermoedelijk is de kennis over deze constructiewijze via een wereldtentoonstelling in Nederland geïntroduceerd, al is hiervoor nog geen directe bron bekend.
Ondanks een brand in 1962 is deze vloerconstructie tot op heden behouden gebleven.
