Home

Bureau

Diensten

Projecten

Downloads

Offerte

cultuurhistorische verkenning Den Haag | O.L.V. van Lourdeskerk

object:

bouwjaar:

opdrachtgever:

architect:

werkzaamheden:

datum:

 

omschrijving:

Kerk

1925

Partikulier

STUDIOSCHAEFFER ARCHITECTEN BNA

cultuurhistorische verkenning met waardestelling

augustus 2017

 

 

Scheveningen is van oorsprong, vermoedelijk al voor de 14e eeuw, een vissersdorp in het duingebied aan de Noordzeekust. (Bron: Monumenten inventarisatierapport Den Haag 1850 - 1940) Bestuurlijk viel Scheveningen eerst onder het grafelijke gezag en later onder dat van Den Haag. Omstreeks 1818 werd het vissersdorp aan de noordzijde uitgebreid voor de komst van badgasten uit onder andere Den Haag. In de 19e eeuw werden de verbindingen met Den Haag verbeterd door de aanleg van onder andere de Badhuisweg en het Kanaal. (Bron: Monumenten in Nederland, Zuid-Holland) De toestroom van badgasten en toeristen leidde niet alleen tot verbetering van de verbindingen maar ook tot uitbreidingen langs de kust.

De bevolking koos na de Reformatie in de 16e eeuw overwegend voor de Nederduitse gereformeerde kerk. Het rooms-katholieke volksdeel was minimaal en werkten vooral in de handel en het ambacht. (Bron: Niet alleen het verleden telt… Gedenkboek Rooms-Katholieke parochie van OLV van Lourdes- Scheveningen, p.11) Op 16 januari 1912 kreeg de kapelaan van de St. Agnes aan de Beeklaan in Den Haag, Anthonius Binnewiertz, de opdracht een nieuwe parochie te stichten in dit deel van Scheveningen. (Bron: Niet alleen het verleden telt… Gedenkboek Rooms-Katholieke parochie van OLV van Lourdes- Scheveningen, p.16) Op verzoek van de kapelaan, een vurig Maria-vereerder, werd de nieuwe parochie gewijd aan Onze Lieve Vrouw van Lourdes. Hij begon direct met het samenstellen van een bouwcommissie bestaande uit hemzelf en de heren L. C. Franses, J.A. Koenen en J.C. van Dooren.

De keuze voor de bouw van een nieuwe kerk viel op het braakliggende grond achter het Circusgebouw in Scheveningen, een terrein dat veel groter was dan nodig. De gemeenteraad besloot in de zitting van 26 juni 1912 het terrein te koop af te staan voor een bedrag van ƒ 150.000. De architect A. J. Kropholler kreeg de opdracht het terrein in te richten voor de bouw van een kerk, kapel, pastorie, school en een 12-tal herenhuizen. Voordat hij aan de slag ging is naar zijn hand een noodkerk gebouwd die vlak voor kerst 1912 gereed was. Dit noodkerkje is een van de eerste kerken die Kropholler ontworpen en gebouwd heeft. Ook het ontwerp van de eigenlijke kerk met gebouwen eromheen behoort tot de vroegste werken van Kropholler. Maar de bouw van de kerk is anders gelopen. kan gezegd worden dat deze  stedebouwkundige opzet een belangrijke invloed had op zijn latere werken. In 1953 scheef hij hierover:

“Een zaak die bij de stichting ener kerk van belang is om het gebouw op de rechte manier als een uiting van de volksgeest te doen spreken is de ligging tussen andere huizen en gebouwen die met het kerkgebouw een harmonisch geheel uitmaken zodat men daaraan tezamen een uiting van waardige levensstijl kan herkennen”. (Bron: Bouwkunst in de 20e eeuw, door A. J. Kropholler, p 79)

 

 

Het ontwerp dat Kropholler in 1912 maakte voor de definitieve kerk is kenmerkend voor de stijl waarin hij de Rooms-katholieke kerken van die tijd af ontwierp. Voor de kerkbouw ging hij ervan uit dat alle onderdelen eenvoudig en groot van vorm moesten zijn. Behalve het metselwerk van gesloten wanden werd het schip voorzien van een groot zadeldak. Hij verkoos handwerk veruit boven het machinaal laten maken van de bouwdelen. Het Presbyterium was het rijkste en voornaamste deel en goed te zien voor de gelovigen. Dit werd bereikt door het middenschip veel breder te maken dan wat zijn voorgangers deden waardoor hij gezien werd als vernieuwend binnen de traditionele architectuur. (Nederlandsche Bouwmeesters, A. J. Kropholler, door Ir. G. Knuttel jr, 1927)

De Haagse schoonheidscommissie had echter bezwaren tegen de afgeschuinde hoek aan de rechterzijde van de kapel en bepaalde details van de toren. (Bron: Niet alleen het verleden telt… Gedenkboek Rooms-Katholieke parochie van OLV van Lourdes- Scheveningen, p.22) Kropholler volhardde in zijn standpunt en de schoonheidscommissie berustte uiteindelijk in de huidige afschuining van de Lourdeskapel. Met de toren waren ze echter onverbiddelijk waardoor ook de bouwvergunning voor de kerk werd geweigerd. Hierdoor werden in 1913 alleen de kapel, de onderbouw met portaal van de toren en de pastorie gebouwd. In 1917 toen de huizen rondom de kerk in aanbouw waren, werd opnieuw een vergunning aangevraagd voor de kerk en opnieuw wees de schoonheidscommissie de details van de toren af.

Kropholler trok zich diep beledigd terug en gaf aan zich te hebben voorgenomen: “nog eerder zijn begonnen bouw door een ander te laten afmaken, dan mijn werk te laten verkrachten door gevolg geven aan de eischen der schoonheidscommissie, die in deze geheel tegen mijn opvattingen van bouwkunst indruischen”. (Bron: Bouwkundig Weekblad, 1918, p.140-141)

 

Als de plannen wel waren goedgekeurd was de kerk, net als de kapel, het eerste kerkelijke bouwwerk van Kropholler geweest. Uiteindelijk werd dat de in 1913 voltooide  O.L.V. van Goede Raad kerk in Beverwijk.

Ongetwijfeld kon Kropholler toch niet helemaal afstand doen van zijn ontwerp en schoof hij zijn leerling C. M. van Moorsel naar voren bij het kerkbestuur. In januari 1920 werd het ontwerp met indiening van advies van zijn leraar op sommige punten vernieuwd en opnieuw ingediend. Dit ontwerp werd wel door de commissie goedgekeurd. (Bron: Niet alleen het verleden telt… Gedenkboek Rooms-Katholieke parochie van OLV van Lourdes- Scheveningen, p.23) (noot: van Moorsel werkte toen nog op het bureau van Kropholler en startte in 1921 zijn eigen bureau). Ook voor van Moorsel is de O.L.V. van Lourdeskerk zijn eerste van meerdere kerken.

Uiteindelijk werd de kerk in 1925 voltooid maar werd de toren, waar het allemaal om te doen was, niet tot uitvoering gebracht. De woningen rondom de kerk werden als gevolg van de hogere materiaalkosten tijdens de Eerste Wereldoorlog voor een veel hogere prijs gebouwd dan oorspronkelijk geraamd was.

 

In de kerk werden diverse interieurelementen aangebracht. Onder aan de wijde spitsboog op de hoeken van de apsis kwam links een natuurstenen beeldhouwwerk van de profeet Malachias en rechts Melchisedech. Beide zijn vervaardigd door de beeldhouwer W. A. van der Winkel. Hij maakte tevens de beeldhouwwerken op de portaal-uitbouwtjes van de zij-altaren. Aan de linkerzijde is het een pelikaan met rechts een hert dat drinkt uit een bron.

Op de pijlers van het middenschip zijn gebakken tegels aangebracht met de symbolen van de apostelen naar het ontwerp van A. C. Ninaber van Eyben. Deze zijn vervaardigd in 1925. De 14 kruiswegstaties die op de muren van de zijbeuken zijn aangebracht zijn van natuursteen en gebeeldhouwd door Albert Termote in 1952.

De communiebanken werden in 1934 door het kerkbestuur voor ƒ 2750 aangeschaft. Ze zijn rond 1900 gemaakt door de edelsmid Jan Hendrik Brom te Utrecht voor de Sint Catharinakerk aan de Singel in Amsterdam. De banken zijn van marmer, en de reliëfs met hekken in het midden zijn van koper en brons. De reliëfs stellen de mannaregen in de woestijn, het Laatste Avondmaal, en de vier Evangelisten voor.

 

 

Ten behoeve van het vijftigjarig bestaan van de parochie kreeg het bestuur in 1962 van projectontwikkelaar R. Zwolsman de toren met luidklokken cadeau waarvan de bouw uiteindelijk in 1965 werd afgerond. Voor het ontwerp werd de inmiddels hoogbejaarde Kropholler gevraagd die een veel soberder plan ontwierp dan zijn oorspronkelijke uit 1913.

Vermoedelijk zijn rond deze periode meerdere aanpassingen geweest aan de kerk waaronder de trappen naar de kelder. Tevens werden in 1962 - 1963 de brandgeschilderde ramen gemaakt door het glazeniersatelier De Lint naar schetsontwerpen van Julia Braendle. De parochianen brachten hiervoor ƒ 32.000 bijeen als feestgeschenk.

 

 

Heeft u vragen?

Neem  gerust  vrijblijvend  contact  met  ons  op:

Bezoekadres:
Zoeterwoudesweg 23N 
2321 GM Leiden
Postadres:
Schelpenkade 13 
2313 ZT Leiden
Telefoon:
071 5147337
Mobiel:
06 41884179  (Reinoud Boter)
email:
bureau@moned.nl

KvK-nummer: 57516006