Home

Bureau

Diensten

Projecten

Downloads

Offerte

Bouwhistorische verkenning Katwijk | Kerkstraat

object:

bouwjaar:

opdrachtgever:

architect:

werkzaamheden:

datum:

 

omschrijving:

woonhuis

eind 17e eeuw

Partikulier

Reinier Verbeek

bouwhistorische verkenning

augustus 2016

 

 

Katwijk aan de Rijn is in de 11de of 12de eeuw ontstaan (bron: Stenvert, R, e.a.; Monumenten in Nederland. Zuid-Holland, p. 280/283) langs de Rijn die toen nog uitmondde in de Noordzee. Het dorp ontwikkelde zich met een stedelijk karakter en had een eigen Waag en Bank van Lening. De Kerkstraat, waaraan de twee woningen liggen, is een van de doorgaande wegen geweest van Leiden via Katwijk aan de Rijn naar Katwijk aan Zee. De straat ligt op een strandwal en ligt wat hoger (bron Mevr. R. van Hilten). Vermoedelijk na verlegging van de Oude Rijn naar het noorden, door het dichtslibben bij de monding, is er een nieuwe doorgaande route gekomen richting het noorden. In 1702 werd de Kerkstraat bestraat (bron Mevr. R. van Hilten) wat impliceert dat verkeer over deze weg nog volop aanwezig was.

 

 

In 1644 gaf Prins Frederik Hendrik toestemming aan Katwijk een Bank van Lening op te richten. (bronnen: achtergrondinformatie, fietsroute Open Monumentendagen 2012 en Katwijkse Post 18-9-1986) Onduidelijk is op welke plek da was. Aan het begin van de 18e eeuw vestigde de bank zich op Kerkstraat 52 en kwam er in 1729 een azijnmakerij bij. (bron: Katwijkse Post 18-9-1986) Op een afbeelding van P.C. la Farque uit 1778 wordt de Kerkstraat afgebeeld met rechts een stenen woonhuis met daaraan vast een schutting met entree van de bank. In hoeverre de tekening de werkelijke situatie aangeeft is niet duidelijk. Indien we aannemen van wel gaat het vermoedelijk om een stukje grond ter hoogte van huisnummers 48 en 50, dat samen met de helft van 52 in 1830 een kadastraal perceel vormde. (nummer 656). Een tweede reden is het ontbreken van woonhuis 54 dat gezien het metselwerk met klezoren en drie-klezoren vermoedelijk in de eerste helft van de 18e eeuw is gebouwd. (Noot: In Leiden en omstreken komt het formaat voor tot ongeveer begin 18e eeuw en ook het pand Rijnstraat 42 uit 1740 laat een gelijk metselwerk zien). Gezien de afbeelding en omschrijving uit de notarisstukken uit 1960 wordt aangenomen dat het oorspronkelijke woonhuis 52 rechts naast de schutting heeft gestaan. Het woonhuis 54 heeft hiernaast gestaan met een L-vormig perceeloppervlakte (noot: dus het huidige nummer 54 met de helft van 52, zoals alleen nog de huidige dakconstructie laat zien).

Vermoedelijk is het de in 1695 in Leiden geboren Gerard Le Maire die het pand bouwde in het midden van de 18e eeuw. Hij vestigde zich na zijn studie als chirurgijn in Katwijk aan de Rijn en trouwde met de dochter van de eigenaar van de Bank van Lening. (Bron: J.P. van Brakel, Dokteren in een dorp, De medische praktijk in de Katwijken 1600-1900, Leids Jaarboekje, 1992, p 219) Gezien de overeenkomsten met de bakstenen in de kelder is het aannemelijk dat het hele pand in die periode opnieuw is opgebouwd.

Cornelis La Maitre nam de praktijk van Le Maire over in 1745 en verkocht het kort daarna aan chirurgijn Hendrik Dankaarts. Hij praktiseerde tot 1789 en overleed in 1799. (Bron: J.P. van Brakel, Dokteren in een dorp, De medische praktijk in de Katwijken 1600-1900, Leids Jaarboekje, 1992, p221)

De Bank van Lening bleef tot 1787 op Kerkstraat 52 en verhuisde daarna naar een nieuw pand op nummer 60/62. (Bron: Katwijkse Post 18-9-1986 en J.P. van Brakel, Dokteren in een dorp, De medische praktijk in de Katwijken 1600-1900, Leids Jaarboekje, 1992, p225)

 

 

In maart 1796 kwam Arend Prins met zijn vrouw Jansje van Loon in Katwijk wonen. Ook hij was chirurgijn en ging wonen aan de Kerkstraat in het voormalige pand van de Bank van Lening. Hij nam tevens een chirurgijnswinkel over (Bron: J.P. van Brakel, Dokteren in een dorp, De medische praktijk in de Katwijken 1600-1900, Leids Jaarboekje, 1992, p225), hoogstwaarschijnlijk die in het naastgelegen pand van de zojuist gestopte Hendrik Dankaarts. Na de dood van Jansje van Loon trouwde Arend Prins met de dochter van Dankaarts en zien we in de OAT lijsten, behorende bij de kadastrale minuut, dat beide percelen op zijn naam staan. Of ook de panden (deels) verheeld zijn geweest is niet duidelijk.

 

 

Na de dood van Prins verkocht zijn dochter nummer 53 en kwam er tot 1853 een Instituut voor Jongejuffrouwen in het pand. Toen het internaat vertrok kwam woning 54 in handen van Gijsbertus Smit die behalve winkelier ook likeurstoker was. Na hem kocht de gemeente het pand in 1878 en vestigde zich hier opnieuw een arts, de heer van Rijn. Toen Van Rijn overleed kwam Govert Balthazar Werther hier wonen tot zijn dood in 1942.  (Bron: Katwijkse Post 18-9-1986)

Onduidelijk is of Prins’ dochter ook nummer 52 verkocht maar mogelijk bleef zij hier wonen, waarna het als woonhuis uiteindelijk in handen kwam  van de schipper Dirk Cornelis Zuyderduyn.

 

 

Op 4 maart 1925 kocht loodgieter Cornelis Jozua de Jong woonhuis 52 van de schipper, als zijnde woonhuis met schuren en achterhuis. Hij startte hier zijn eigen bedrijf genaamd fa. C.J. de Jong dat later werd uitgebreid tot fa. C.J. de Jong en Zn. Behalve de woning kwam naast het erf een werkplaats die nummer 50 werd. (bron: kadaster, Leiden, dagregister: 204/1168). Het woonhuis op nummer 54 bleef van de gemeente. Na de Tweede Wereldoorlog werd hier Chr. School in gehuisvest.

Het bedrijf van de Jong werd overgenomen door bedrijfsleider Rieuwert Dirk Buitendijk die het bedrijf onder dezelfde naam voortzette. Toen Buitendijk op 15 november 1965 ook buurpand 54 in handen kreeg door kavelruil met de gemeente werden beide panden weer verbouwd. Uit de stukken komt niet duidelijk naar voren dat hij ook Kerkstraat 50 ruilde, maar aangezien in latere stukken hier niet meer over gesproken wordt, is het wel aannemelijk. Op nummer 52 kwam er een kleine winkel met eigen toegangsdeur. Een deel van 54 werd bij 52 getrokken als woonkamer. (Bron: tekeningenarchief gemeente Katwijk; tekening 1163/z d.d. 11 februari 1975) Gezien het metselwerk van nummer 52 is vermoedelijk in deze periode ook de voorgevel van nummer 52 vernieuwd. Aangenomen mag worden dat het pand oorspronkelijk een schuin dak heeft gehad.

 

 

In 1975 besloot Buitendijk zijn pakhuis op nummer 54 als kantoor en winkelruimte in te richten en kwam er een winkelpui in de voorgevel waarvan de rollaag nog zichtbaar is. De verdieping heeft enkele kamers en twee trappen naar beide zolders. Drie jaar later, op 28 december 1978 (bron: Kadaster; dagregister 320/4008), verkocht Buitendijk nummer 52 aan Hendrik Burggraaf die hier ging wonen. De splitsing van woning 54 wordt dan ook kadastraal vastgelegd. Op 30 juni 1986 verkocht hij ook de winkel met achterliggend terrein dat uiteindelijk in handen kwam van de maatschap De Haas & de Vreugd. Opnieuw werd het pand verbouwd en in plaats van winkel kwamen er kantoorruimten. Wanden werden verwijderd en er kwam een nieuwe trap naar zolder. Op het dak kwamen twee dakkapellen en werden de Keulse goten vervangen door een stuk plat dak.

 

Heeft u vragen?

Neem  gerust  vrijblijvend  contact  met  ons  op:

Bezoekadres:
Zoeterwoudesweg 23N 
2321 GM Leiden
Postadres:
Schelpenkade 13 
2313 ZT Leiden
Telefoon:
071 5147337
Mobiel:
06 41884179  (Reinoud Boter)
email:
bureau@moned.nl

KvK-nummer: 57516006