Home

Bureau

Diensten

Projecten

Downloads

Offerte

bouwhistorische verkenning Noordwijkerhout | Het Pesthuis

object:

bouwjaar:

opdrachtgever:

architect:

werkzaamheden:

datum:

 

omschrijving:

Psychiatrische instelling St. Bavo

ca 1914

Gemeente Noordwijkerhout

-

bouwhistorische verkenning

medio 2016

 

 

Door de wet ‘Wet tot regeling van het Staatstoezicht op Krankzinnigen en Krankzinnigengestichten’ uit 1884 ook wel de Tweede krankzinnigenwet genoemd,  werden provinciebesturen verplicht te zorgen voor voldoende verpleegplaatsen van zwakzinnigen. Zuid-Holland had al verschillende inrichtingen, maar die waren  protestants. Katholieke patiënten weken daarom vaak uit naar de Sint Servatius inrichting Venray van de Congregatie van de Broeders van Liefde te Gent. Deze congregatie wilde na het succes in Venray uitbreiden en werd door de provincie Zuid-Holland gevraagd ook boven de rivieren een room-katholieke stichting te bouwen. Doordat ook de provincies Noord-Holland, Friesland en Utrecht patiënten wilden leveren is de Congregatie van de Broeders van Liefde overstag gegaan. (Bron: Nerdeland en de broeders van Liefde, p. 61/76) Dankzij provinciaal gedupeerde jhr. L. von Fisenne en statenlid C.J. van der Meer werd het gesticht gevestigd op de woeste duingronden bij Noordwijkerhout. (Bron: BUIJS, F. (2007), Vertakkingen en stichtingen in Nederland, Nederland en de Broeders van Liefde; Museum Kempenland, Eindhoven; p129).

 

De architect P.J. Bekkers uit Amsterdam werd benaderd om 12 paviljoens te bouwen volgens het paviljoenstelsel. Dit werden er voorlopig acht. Het stedenbouwkundig plan en de architectuur zijn grotendeels bepaald door de Congregatie van de Broeders van Liefde en hebben sterke overeenkomsten met Sint Servatius in Venray. Volgens de Congregatie had de architectuur een positieve invloed op de psychologische behandeling. Deze visie van Kanunnik Petrus Jozef Tries van de Congregatie en Dr. Jozef Guislain brachten ze eerst tot uitvoer met de bouw en ontwerp van het Dr. Guislaininstituut in Gent door Ir. Adolphe Pauli. Op basis van het paviljoenstelsel (vermoedelijk ontstaan in Duitsland) worden de paviljoens volgens een strak symmetrisch stelsel gegroepeerd rondom het hoofdgebouw. De gebouwen moesten een ‘monumentale’ uitstraling hebben; een term die in de algemene architectuurdiscussies in de 19e eeuw veelvuldig gebruikt werd. Dit alles straalde rust, orde en voornaamheid uit.(Bron: BILLEKENS, A.J. e.a. (2005); 100 jaar psychiatrie in Venray; Walburg Pers, Zutphen, p. 35 t/m 44).

In de verschillende paviljoens werden patiënten ondergebracht op basis van hun ziektebeeld, behandeling of sociale klasse. Daarnaast had het, overigens veel duurdere stelsel, een positieve werking op de behandeling. Door het opbreken van de grote groep in kleine eenheden benaderde men meer de gezinssituatie. Het hoofd van een paviljoen werd veelal huisvader genoemd. (Bron: GENABEEK, J. van (1990); Het Wonen; Editions Rodopi BV, Amsterdam; P81). De functie van het gebouw bepaalde mede de plaats op het terrein. Het hoofdgebouw stond vooraan in de as van de entree, met daar direct omheen de paviljoens. Kleinere gebouwen, zoals werkruimten of boerderijen vond men achterin of langs de randen. Dit geeft direct het belang van het gehele ensemble van de inrichting weer en welke rol de barak voor besmettelijke ziekten hierin had. Zo stond zowel in Venray als in Noordwijkerhout de barak direct naast het mortuarium, helemaal rechts achterin. Ook waren de paviljoens van een soberder architectuur dan het hoofdgebouw.

 

Mede door het aanleggen van een boerderij, moestuinen en boomgaarden was het terrein een op zichzelf staande enclave in Noordwijkerhout. Door de komst van zogenaamde lekenverplegers met gezinnen, nieuwe inzichten in behandelingen en toenadering tot de dorpsbewoners  werd de toegankelijkheid vergroot en smolt het uiteindelijk samen met de rest van Noordwijkerhout.

 

 

Heeft u vragen?

Neem  gerust  vrijblijvend  contact  met  ons  op:

Bezoekadres:
Zoeterwoudesweg 23N 
2321 GM Leiden
Postadres:
Schelpenkade 13 
2313 ZT Leiden
Telefoon:
071 5147337
Mobiel:
06 41884179  (Reinoud Boter)
email:
bureau@moned.nl

KvK-nummer: 57516006