Home

Bureau

Diensten

Projecten

Downloads

Offerte

bouwhistorische verkenning IJsselstein | "de Uitspanning"

object:

bouwjaar:

opdrachtgever:

architect:

werkzaamheden:

datum:

 

omschrijving:

Uitspanning

ca. 1850

bedrijf

marcelvangalen design

bouwhistorisch onderzoek

eind 2015

 

 

Het onderzochte pand maakt onderdeel uit van een ensemble van drie panden en ligt net buiten de oude kern van IJsselstein aan de Poortdijk en IJssel. De Poortdijk is een oude keerrug (bron: GIESEN-GEURTS, B. e.a.; Monumenten-inventarisatie provincie Utrecht; IJSSELSTEIN, de geschiedenis en architectuur, p.57) en dateert vermoedelijk uit de zestiende-eeuw. Het verbindt de IJsselpoort met de voormalige Noord-IJsseldijk (Nu de Prins Willem Alexanderdijk). Het grondgebruik van dit stuk had in oorsprong een agrarisch karakter. Met name in de tweede helft van de 19e eeuw komen er meer woningen en industrie aan deze zijde van IJsselstein.

 

De drie panden hebben verschillende bouwperioden waarvan Poortdijk 11 uit 1903 het jongste is. De bouwdata van de nummers 7-9 en 13 zijn niet exact bekend. Op de kadastrale minuut uit 1819 is op deze plaats bebouwing ingetekend. De komen echter qua vorm en afmeting niet overeen met de huidige situatie. Ook het metselwerk van de panden suggereert een latere bouwfase dan 1819. Volgens bijbehorende OAT (Oospronkelijke Aanwijzende Tafel) lijst betreft het hier twee huizen met erf, en een boomgaard die in eigendom zijn van de boer Wouter Bleijenberg. Op zijn 21e trouwt hij met de 28 jarige Gerrigje van Woerden waarmee hij 14 kinderen kreeg. (Archief Rijnstreek en Lopikerwaard; persoons- en geboorte registers). Hij blijft tot aan zijn dood op 44 jarige leeftijd boer. Zijn vrouw en kinderen blijven hier aan de Poortdijk wonen. Onduidelijk is echter in welk van de twee woningen. De derde zoon Leendert neemt het bedrijf over en begint tevens een herberg met de naam ‘De Strik’.

 

 

Overeenkomstig zijn testament koopt Leendert Bleijenberg in 1854 een groot deel van de gronden en boomgaard. (Bron: archief RHC; testament Leendert Bleijenberg; inv. 2968, Akte 1274). Gezien het jaartal en de toegepaste bakstenen is het aannemelijk dat hij rond deze periode de herberg (Poortdijk 7-9) bouwt. Zijn moeder woont, vermoedelijk met nog enkele kinderen,  in de woningen achter de uitspanning aan de Poortweg. (Bron bouwvergunning INV:813 SUB 162 en inv. 814 sub 172) Deze woningen komen pas na haar overlijden in 1869 in het bezit van Leendert die vermoedelijk zijn broers en zussen uitkoopt.

 

Pas rond 1870 trouwt hij met Steijntje Oskam met wie hij in totaal negen kinderen krijgt, waarvan alleen de eerste drie kinderen in leven blijven. De oudste, Wouter, wordt in 1871 geboren en zal later de zaak overnemen. In 1877 maken Leendert en Steijntje hun testament op. De bouw van de uitstalling (Poortdijk 13) kan een rol hebben gespeeld waarom ze pas in 1877 een testament opmaken. Echter ook een teruglopende gezondheid kan hiervoor aanleiding zijn geweest. In de stukken is zijn helaas geen eigendommen opgenomen. De bouw van de stalling kan wel rond deze periode geschat worden gezien het metselwerk en de stalramen met Tudorbogen.

 

In 1888 overlijdt Leendert. Aangezien de kinderen op dat moment nog minder jarig zijn wordt zijn bezittingen geïnventariseerd, gewaardeerd en verdeeld. Overeenkomstig dit document laat hij behalve diverse woningen, boerderijen, landerijen, effecten en obligaties, ook “Het huis en erf, zijnde de Herberg ‘de Strik’ met kolfbaan, schuur, berg en boomgaard, staande en gelegen te IJsselstein nabij de IJsselbrug” na. Kolfbanen bij herbergen was een veel voorkomend verschijnsel. Kolven is een historische sport dat al in de 13e eeuw werd gespeeld in Nederland. Door middel van een golf (een stok met een verzwaarde onderkant) dient een houten bal met zo min mogelijk slagen een bepaald doel te raken. Het spel werd zowel op straat als binnenbanen gespeeld. De afmeting van een dergelijke baan is 17,5 x 5 m. (bron: http://blog.historiaevents.nl/2013/03/kolven-een-historische-sport.html) Dat het hier om een overdekte baan ging wordt aannemelijk gemaakt doordat het document ook alle spullen aangeeft die in de kolfbaan worden aangetroffen zoals stoelen, tafels, trappen, en andere spullen. Vermoedelijk is dan ook het rechterdeel van het pand in gebruik geweest als kolfbaan.

 

 

Aangezien de kinderen van Leendert nog minderjarig zijn bij zijn overlijden, zet zijn vrouw Steijntje de herberg voort. Op vrijdag 6 april 1894 wordt het Theehuis ‘de Strikte’ te huur gezet met inrijstal, stalling voor paarden en vee, tuin en grootsen boomgaard. De huurovereenkomst is voor zes jaar. Op dat moment is hun oudste zoon Wouter 23 jaar en mogelijk de eigenaar geworden. wat de reden is voor verhuur van 6 jaar is niet bekend. Na deze periode rund hij het theehuis / café. Aangezien de Strik voor enkel jaren verhuurd wordt is het aannemelijk dat juist in deze periode een deel van de uitspanning verbouwd wordt tot woning. De plaats van de huidige kozijnen en entreedeur in de voorgevel en het dichtmaken van een vervallen gevelopening zijn in elk geval aan het einde van de 19e eeuw gebeurd. Ook op de tekeningen voor een bouwvergunning in 1914 wordt de uitspanning op tekening omschreven als bestaande woningen en rijstal.

In 1904 laat Wouter Bleijenberg achter het koffiehuis een feestzaal bouwen. Door de toenemende verkeer met de stoomveerdiensten en later busvervoer zal het gebruik van de uitspanning vermoedelijk in deze hoedanigheid afnemen. Wel worden er regelmatig in het café veilingen gehouden van onder meer fruit en hout. Ongetwijfeld heeft de uitspanning hier in een rol kunnen spelen. Wouter overlijdt uiteindelijk in 1943.

 

 

Mogelijk nemen de kinderen van Wouter het stokje opnieuw over. Ook oude kaarten en foto’s is te zien dat het voor lange tijd een café blijft. De huidige inrichting van de uitspanning dateert van na de periode als onderdeel van theehuis/cafe de ‘Strik”.

 

Heeft u vragen?

Neem  gerust  vrijblijvend  contact  met  ons  op:

Bezoekadres:
Zoeterwoudesweg 23N 
2321 GM Leiden
Postadres:
Schelpenkade 13 
2313 ZT Leiden
Telefoon:
071 5147337
Mobiel:
06 41884179  (Reinoud Boter)
email:
bureau@moned.nl

KvK-nummer: 57516006